ცემენტისა და ბეტონის მწარმოებლები (2024)

წარმოდგენილი შვიდი კომპანიის ჯამურმა შემოსავალმა 2024 წელს ₾918 მილიონი შეადგინა, 20%-ით მეტი წინა წელთან შედარებით, ხოლო ჯამური წმინდა მოგება თითქმის გაორმაგდა: ₾118 მილიონიდან ₾215 მილიონამდე. ხუთწლიან ჭრილში ჯამური შემოსავალი 2019 წლიდან 2-ჯერ გაიზარდა (საშუალო წლიური ზრდა 14%), EBITDA კი 3.2-ჯერ, ₾82 მილიონიდან ₾261 მილიონამდე.

თუმცა სექტორი მაღალი კონცენტრაციით გამოირჩევა. Hunnewell Cement-ზე შვიდეულის შემოსავლის 72%, EBITDA-ს 87% და წმინდა მოგების 88% მოდის. კომპანიის ხელმძღვანელობის შეფასებით, მისი წილი ქვეყნის ცემენტის ბაზარზე დაახლოებით 60%-ია. დანარჩენი ექვსი კომპანია ერთად აღებული ₾259 მილიონის შემოსავალსა და ₾34 მილიონის EBITDA-ს ქმნის, ანუ ისეთივე მასშტაბისაა, როგორიც Hunnewell-ის მხოლოდ ბეტონის მიმართულება.

რატომ არის ერთი კომპანია ასეთი დიდი. ცემენტის ბიზნესში ორი ძირითადი კომპონენტია. პირველი კლინკერის წარმოებაა: კირქვისა და თიხის 1,450 გრადუსზე გამოწვა უზარმაზარ ღუმელებში, რაც ძალიან ენერგოტევადი და კაპიტალტევადი პროცესია (ერთი ღუმელის აშენება ასეულობით მილიონი დოლარი ღირს). მეორე კომპონენტი კლინკერის დაფქვაა დანამატებთან ერთად, რის შედეგადაც ცემენტი მიიღება. ეს კი ბევრად იაფი და მარტივია. Hunnewell საქართველოში ერთადერთი კლინკერის მწარმოებელია (კასპისა და რუსთავის ინტეგრირებული ქარხნები, ფოთის საფქვავი და 16-მდე ბეტონის კვანძი). დანარჩენი ექვსი კომპანია საფქვავი სადგურებია, რომლებიც კლინკერს იმპორტით იღებენ, ძირითადად აზერბაიჯანიდან (იმპორტის დაახლოებით 70%) და თურქეთიდან (დაახლოებით 30%), და ადგილზე ფქვავენ. ეს განსაზღვრავს ყველაფერს, რასაც ქვემოთ ვნახავთ: ვინც კლინკერს თვითონ აწარმოებს, მარჟასაც თვითონ აკონტროლებს; ვინც ყიდულობს, იმის მარჟა კლინკერის ფასსა და ლარის კურსზეა დამოკიდებული.

რა კავშირია ცემენტსა და ბეტონს შორის. ცემენტი ფაქტობრივად შემკვრელი ფხვნილია, რომელიც წყალთან, ქვიშასა და ხრეშთან შერევით ბეტონად იქცევა. ბეტონის წონის მხოლოდ 10-15% ცემენტია, მაგრამ სწორედ ის განსაზღვრავს სიმტკიცეს და ღირებულების დიდ ნაწილს. ბეტონი ქარხნიდან მიქსერით ერთ-ორ საათში უნდა ჩაისხას, ამიტომ მისი ბაზარი ლოკალურია და მშენებლობის ობიექტთან ახლოს მდგარ კვანძებს სჭირდება. ცემენტის მწარმოებლები ბეტონის კვანძებს იმიტომ ყიდულობენ და აშენებენ, რომ საკუთარ ცემენტს გარანტირებული გასაღება ჰქონდეს და საბოლოო მომხმარებელთან ჯაჭვის ორივე რგოლიდან მოგება რჩებოდეთ. ამიტომ Hunnewell-იც და GBG-ც ორივეს აწარმოებს.

Hunnewell-ის 2024 წლის ₾94 მილიონიანი მატება სიდიდით შვიდეულის მეორე კომპანიის მთელ შემოსავალს უტოლდება. კომპანიის შემოსავალი სამ ნაწილად იყოფა: ცემენტი ₾364 მილიონი (55%), ბეტონი ₾221 მილიონი (33%) და კლინკერი ₾60 მილიონი (9%). ყველაზე სწრაფად ბეტონი იზრდება (+26%): კომპანია საკუთარ ცემენტს სულ უფრო მეტად ბეტონის სახით ყიდის, რაც ერთი და იმავე ტონა ცემენტიდან მეტ შემოსავალს იძლევა. GBG-ს ბიზნესიც ასეა აწყობილი: ცემენტი ₾56 მილიონი, ბეტონი ₾44 მილიონი.

Georgian Cement Company-მ 55%-იანი ზრდა დააფიქსირა, თუმცა ზრდა სწორხაზოვანი არ ყოფილა. 2022 წელს ფოთის ქარხნის შემოსავალი ₾60 მილიონიდან ₾22 მილიონამდე დაეცა და EBITDA უარყოფითი გახდა, 2024 წელს კი კომპანიამ 2021 წლის დონეს ₾23 მილიონით გადააჭარბა. Max Import-ის შემოსავალი კი 2022 წლის ₾24.7 მილიონიდან ₾11.1 მილიონამდე, 55%-ით შემცირდა, და 2024 წელს კომპანია შვიდეულში ერთადერთი იყო, ვისაც შემოსავალი შეუმცირდა.

ამ სექტორში მომგებიანობა მასშტაბს მიჰყვება. ერთადერთი ინტეგრირებული მწარმოებელი 34%-იანი EBITDA მარჟით მუშაობს, სამი საშუალო ზომის საფქვავი 15-20%-ით, სამი ყველაზე მცირე კი 0-4%-ით, და რაც უფრო პატარაა კომპანია, მით უფრო ცვალებადია მისი მოგება წლიდან წლამდე.

შვიდეულის შემოსავლით შეწონილი EBITDA მარჟა 28.5%-ია, თუმცა ეს რიცხვი Hunnewell-ის 34.4%-იანი მარჟით არის განპირობებული. დანარჩენი ექვსი კომპანიის შეწონილი EBITDA მარჟა 13.3%-ია, ანუ საკუთარი კლინკერის მწარმოებლის მარჟა იმპორტირებული კლინკერის საფქვავების საშუალო მარჟაზე 2.5-ჯერ მაღალია.

საერთაშორისო კონტექსტში Hunnewell-ის ციფრები გამორჩეულია. მსოფლიოს ორი უმსხვილესი ცემენტის კომპანიის, Holcim-ისა და Heidelberg Materials-ის, 2024 წლის EBITDA მარჟა შესაბამისად 25% და 21% იყო. Hunnewell-ის EBITDA მარჟა 34%-ია. ამას ორი მიზეზი აქვს. პირველი სტრუქტურულია: კომპანია ბაზრის 60%-ს აკონტროლებს და ერთადერთი ადგილობრივი კლინკერის წყაროა, ანუ ფასს დიდწილად თვითონ ადგენს. მეორე 2024 წლის კონიუნქტურაა: კომპანიის საერთო მოგების მარჟა 33%-დან 38%-მდე გაიზარდა, რაშიც საწვავის ხარჯების 19%-იანი შემცირება (₾75.8 მილიონიდან ₾61.0 მილიონამდე) მთავარი როლის შემსრულებელია. ცემენტის ბიზნესში ენერგია ყველაზე დიდი ხარჯია და 2024 წელი ამ მხრივ კომპანიისთვის ხელსაყრელი აღმოჩნდა. ეს უპირატესობა, სავარაუდოდ, დროებითია: კომპანიის ღუმელები ნახშირსა და ბუნებრივ აირზე მუშაობს, და 2026 წელს, ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტის ფონზე, ნახშირის საერთაშორისო ფასი წლიურად 40%-ზე მეტით არის გაზრდილი. ამიტომ 2026 წლის ანგარიშგებაში მარჟის შემცირება მოსალოდნელია.

Evrocement საფქვავებს შორის გამონაკლისია. კასპის რაიონის ეს კომპანია ერთადერთი საფქვავია, რომლის EBITDA მარჟა 20%-ს უახლოვდება: 2021 წლის 12.5%-დან ის ყოველწლიურად იზრდებოდა და 2024 წელს 19.6%-ს მიაღწია. ერთი მფლობელის მიერ მართული კომპანიის კაპიტალი 2019 წლის ₾1.0 მილიონიდან ₾13.4 მილიონამდე გაიზარდა თითქმის მთლიანად დაგროვილი მოგებით.

GBG-სა და GCC-ს 15%-იანი EBITDA მარჟა Hunnewell-ის ნახევარია, ROIC კი უფრო მაღალი აქვთ. ორივე კომპანიის კაპიტალის უკუგება 50%-ს აჭარბებს, Hunnewell-ის 38%-თან შედარებით, და ამის მიზეზი მარჟა კი არა, კაპიტალის მასშტაბია. საფქვავ სადგურს კლინკერის ღუმელი არ სჭირდება, ამიტომ ერთი ლარი ინვესტირებული კაპიტალი GBG-ს წელიწადში ₾4.2-ის შემოსავალს უქმნის, GCC-ს ₾3.0-ს, ინტეგრირებულ Hunnewell-ს კი ₾1.3-ს. ნაკლები კაპიტალი, ნაკლები მარჟა, მაღალი უკუგება: ეს საფქვავის მოდელია.

სამი ყველაზე მცირე კომპანია ერთნიშნა ან უარყოფითი მარჟით მუშაობს. Standard Cement-ის შემოსავალი 2024 წელს 17%-ით გაიზარდა, მაგრამ შემოსავლის ზრდის მიუხედავად, მომგებიანობა დაეცა. კომპანიის საერთო მოგება ₾4.6 მილიონიდან ₾3.5 მილიონამდე, წმინდა მოგება კი ₾1.9 მილიონიდან ₾0.5 მილიონამდე შემცირდა. Mega Cement-მა 2024 წელი მცირე ზარალით დაასრულა, Max Import კი უკვე მეორე წელია ზარალიანია და მისი საერთო მოგების მარჟა 8%-ია, მაშინ როდესაც 2019 წელს 20% იყო. ეს სამივე კომპანია რუსთავში მდებარეობს.

2024 წლის ბოლოს სექტორი საკუთარ ბალანსებზე პრაქტიკულად ვალის გარეშე ოპერირებდა. შვიდიდან ორ კომპანიას სასესხო ვალდებულებებზე მეტი ფული აქვს, სამის Net Debt / EBITDA მაჩვენებელი 1.3x ან ნაკლებია, და მხოლოდ ორ ყველაზე მცირე კომპანიას აქვს ლევერიჯი (Standard Cement 2.8x, Mega Cement 10.2x).

Hunnewell-ის ვალი. 2020 წელს კომპანიას ₾252 მილიონის ვალი ჰქონდა, EBITDA-ზე 3-ჯერ მეტი; 2024 წლის ბოლოს ვალი ₾77 მილიონია, Net Debt / EBITDA კი 0.1x. თუმცა ეს სრულ სურათს არ ასახავს. 2023 წელს Heidelberg-ის წილი ახლანდელმა მფლობელებმა, როგორც ანგარიშგებიდან ჩანს, ნასესხები ფულით გამოისყიდეს, კლასიკური ლევერიჯული შესყიდვის (LBO) სქემით: შესყიდვის ვალი ჰოლდინგის ბალანსზეა, ქარხანა კი ამ ვალის გარანტორია და მისი ყველა აქტივი და წილის 100% ბანკშია დაგირავებული 2030 წლამდე. ჰოლდინგს საკუთარი შემოსავალი არ აქვს, ამიტომ ვალს ქარხნიდან ამოსული ფული ემსახურება: სწორედ ასე უნდა წავიკითხოთ 2023-2024 წლების ₾204 მილიონის კაპიტალის შემცირება. სხვა სიტყვებით, 0.1x ლევერიჯი ქარხნის ბალანსს ასახავს, ჯგუფის რეალურ ვალის ტვირთს კი არა.

Georgian Cement Company შვიდეულში ერთადერთია, რომლის ფუნქციონირებადობაზეც აუდიტორი ეჭვს გამოთქვამს. დოლარში აღებული სესხებისა და საკურსო ზარალის გამო კომპანიას 2019-2023 წლებში უარყოფითი კაპიტალი ჰქონდა; 2024 წელს ის პირველად გახდა დადებითი (₾10.7 მილიონი) ₾8.5 მილიონის მოგებისა და ₾10.5 მილიონის ქონების გადაფასების ხარჯზე. ვალი 2020 წლის ₾34.0 მილიონიდან ₾20.6 მილიონამდე შემცირდა და მთლიანად მოკლევადიანია, თუმცა ეს საბანკო სესხი არ არის: ₾20.1 მილიონი მფლობელისა და დაკავშირებული მხარეების სესხებია, რომელთა დაფარვის მოთხოვნას ხელმძღვანელობა არ ელის. აუდიტორის ეჭვის მიზეზი მაინც ლიკვიდობაა: მოკლევადიანი ვალდებულებები მიმდინარე აქტივებს ორჯერ აჭარბებს.

Mega Cement მაღალი ლევერიჯით ოპერირებს. კომპანიის ₾5.5 მილიონის ვალი წლიურ EBITDA-ს 10-ჯერ აღემატება, კაპიტალი კი მხოლოდ ₾0.4 მილიონია, ანუ ბიზნესი პრაქტიკულად სრულად ნასესხები ფულითაა დაფინანსებული და 2024 წელს EBITDA საპროცენტო ხარჯს მხოლოდ 1.9-ჯერ ფარავდა. Evrocement-სა და Max Import-ს, პირიქით, ვალზე მეტი ფული აქვთ.

საბრუნავი კაპიტალი: ვინ ვის აფინანსებს. სექტორის ლიდერი კლიენტებისგან ფულს საშუალოდ 8 დღეში იღებს; მისი 51-დღიანი ფულადი კონვერსიის ციკლი (CCC) თითქმის მთლიანად მარაგებზე მოდის (65 დღე), რაც კლინკერისა და ნახშირის მარაგების მქონე ინტეგრირებული მწარმოებლისთვის ბუნებრივია. მცირე საფქვავებში სურათი პირიქითაა: მარაგი მცირეა, სამაგიეროდ კლიენტებს გრძელი ვადით აკრედიტებენ. Standard Cement ცემენტს ყიდის და ფულს საშუალოდ 91 დღეში იღებს, Mega Cement 68 დღეში, და მათი ციკლი (შესაბამისად 116 და 62 დღე) სწორედ კლიენტების დავალიანებით არის გაწელილი. სხვა სიტყვებით, ვინც ფასითა და პროდუქტით კონკურენციის გაწევას ვერ ახერხებს, გადახდის ვადებით ცდილობს და კლიენტებს საკუთარი ბალანსიდან აფინანსებს. GBG (9 დღე) და GCC (6 დღე) საბრუნავ კაპიტალს შვიდეულში ყველაზე ეფექტიანად მართავენ.

მოგება და ფული ერთი და იგივე არ არის, ცემენტის ბიზნესში კი განსაკუთრებით. ქვემოთ სამი წლის (2022-2024) ჯამური ფულადი ნაკადებია²:

Hunnewell-მა სამ წელში ₾427 მილიონის თავისუფალი ფულადი ნაკადი შექმნა, EBITDA-ს 81%. კაპიტალური დანახარჯები ამ პერიოდში შემოსავლის 4.4% იყო, მაშინ როდესაც გლობალური ცემენტის კომპანიები, როგორც წესი, შემოსავლის 5-7%-ს ხარჯავენ. ამას თავისი ახსნა აქვს: ამ სამ წელში ფულის პირველი დანიშნულება ვალის დაფარვა იყო (₾87 მილიონი წმინდად), მეორე კი მფლობელები, რომლებზეც ქვემოთ ვისაუბრებთ. კასპის ახალი კლინკერის ხაზი, რომლის მშენებლობა 2026 წლის მაისში დაიწყო (US$70 მილიონი), ამ ციკლს ცვლის: კაპიტალური დანახარჯები ბოლო წლების წლიურ ₾25 მილიონს რამდენჯერმე გადააჭარბებს.

GBG-ს სამწლიანი თავისუფალი ფულადი ნაკადი (FCFF) ₾31 მილიონია, EBITDA-ს 86%, კაპიტალური დანახარჯების სამი მეოთხედი კი 2024 წელს, ბეტონის ახალ შვილობილზე მოდის. Georgian Cement Company-მ ₾18 მილიონი შექმნა, აქედან ₾10 მილიონი ვალის დაფარვას მოახმარა, ქარხანაში კი სამ წელში მხოლოდ ₾0.3 მილიონი ჩადო, წლიური ცვეთის მეხუთედი. Evrocement ერთადერთია, ვინც აქტიურად აშენებს: ორ წელში ₾2.9 მილიონის ინვესტიცია, 2024 წელს წლიური ცვეთის სამმაგი. Max Import-ის სამწლიანი FCFF მხოლოდ ₾0.7 მილიონია. რამდენი მივიდა ამ ფულიდან მფლობელებამდე, ქვემოთ ვნახავთ.

2022-2024 წლებში შვიდმა კომპანიამ მფლობელებს ჯამურად ₾247 მილიონი გაუნაწილა³, სამი წლის ჯამური წმინდა მოგების (₾471 მილიონი) 52%. ამ თანხის 99% ორ კომპანიაზე მოდის.

ბოლო სამ წელში მფლობელებზე განაწილებული თანხები (2022-2024)³:

1️⃣ Hunnewell Cement: ₾204 მილიონი (2024: ₾162.1 მლნ)
თითქმის მთლიანად კაპიტალის შემცირების გზით; დივიდენდი მხოლოდ ₾0.4 მილიონი.

2️⃣ Georgian Building Group: ₾40 მილიონი (2024: ₾30.1 მლნ)
სამწლიან წმინდა მოგებაზე (₾30.5 მილიონი) მეტი, 2024 წელს ნაწილობრივ ₾16 მილიონის ახალი სესხით დაფინანსდა.

3️⃣ Max Import: ₾2.1 მილიონი (2024: ₾0.4 მლნ)
სამწლიან თავისუფალ ფულად ნაკადზე (₾0.7 მილიონი) სამჯერ მეტი.

4️⃣ Evrocement: ₾0.2 მილიონი (2024: ₾0.1 მლნ)

5️⃣ Standard Cement: ₾0.1 მილიონი (2022 წელს)

6️⃣ Georgian Cement Company: დივიდენდი არ გაუცია

7️⃣ Mega Cement: დივიდენდი არ გაუცია

1️⃣ შპს „ქართული ცემენტი“ (Hunnewell Cement)
💼 Park Street Capital Lux Sarl (ირაკლი რუხაძე და ნათელა სახოკია) — 45.45%; საქართველოს თანაინვესტირების ფონდი — 44.55%; სვეტლანა ლამპრიანოვა-ბეჟუაშვილი — 10%
ქარხნის 100%-ს CaucasusCement Holding B.V. (ნიდერლანდები) ფლობს, რომლის 90% Cement Invest B.V.-ს, 10% კი სვეტლანა ლამპრიანოვა-ბეჟუაშვილს ეკუთვნის.
Cement Invest B.V.-ის 50.5% Park Street Capital Lux Sarl-ს (ერთობლივად აკონტროლებენ ირაკლი რუხაძე და ნათელა სახოკია), 49.5% კი საქართველოს თანაინვესტირების ფონდს ეკუთვნის (2024 წლის დეკემბრიდან).
2023 წლის აპრილამდე CaucasusCement Holding B.V.-ის 45%-ს Heidelberg Materials ფლობდა.

2️⃣ შპს „ჯორჯიან ბილდინგ გროუფ“ (Georgian Building Group)
💼 შპს „გლობალ ინვესტი“ (ლევან კაჭარავა) — 60%; გიორგი ჟორდანია — 40%
2024 წლის იანვრიდან; მანამდე 60%-ი სს „კავკასცემენტს“ ეკუთვნოდა.
„ქართული ცემენტის“ მიერ შეძენაზე იხ. შენიშვნა ⁴.

3️⃣ შპს „საქართველოს ცემენტის კომპანია“ (Georgian Cement Company)
💼 დიმიტრი აბდუშელიშვილი — 50%; მერაბ ჩიხრაძე — 50%
პირდაპირი მფლობელი: შპს „რეინოსო“ — 100% (შპს „ტრიმექს ბიზნესის“ მეშვეობით).

4️⃣ შპს „ევროცემენტი“ (Evrocement)
💼 ზაზა ბაგდავაძე — 100%

5️⃣ შპს „სტანდარტ ცემენტი“ (Standard Cement)
💼 ჯიმშერ ფოფხაძე — 50%; იაგორ ნურგალიევი — 50%

6️⃣ შპს „მეგა ცემენტი“ (Mega Cement)
💼 თეიმურაზ შუკაკიძე — 50%; რობერტ მაშაევი — 50%

7️⃣ შპს „მაქს იმპორტი“ (Max Import)
💼 ლევან ვარსიმაშვილი — 50%; გია ვარსიმაშვილი — 50%
2024 წლის აგვისტოდან; მანამდე დავით ზურაბიშვილი — 100%.

მეთოდოლოგიური შენიშვნა. შვიდეული ერთგვაროვანი არ არის. Hunnewell Cement და Georgian Cement Company აუდიტირებულ IFRS ანგარიშგებებს აქვეყნებენ, GBG (კონსოლიდირებული¹) და Evrocement — აუდიტირებულ IFRS for SMEs ანგარიშგებებს, ხოლო Standard Cement, Mega Cement და Max Import მესამე კატეგორიის საწარმოები არიან და მათი ანგარიშგებები არააუდიტირებულია. ოთხი აუდიტირებული კომპანიიდან სამის (GBG, GCC, Evrocement) აუდიტორული დასკვნა პირობითია, GCC-ს შემთხვევაში კი აუდიტორი ფუნქციონირებადობასთან დაკავშირებულ არსებით განუსაზღვრელობაზეც მიუთითებს. Standard Cement-ისა და Mega Cement-ის ანგარიშგებებში ფულადი ნაკადების უწყისი არ არის. Hunnewell Cement-ის მონაცემები ინდივიდუალურია.