კომერციული ბანკები (2025)

დეპოზიტების სტრუქტურა აჩვენებს, რომ BOG-ის უპირატესობა საცალო კლიენტებზე მოდის. 2025 წლის ბოლოს იურიდიული პირების დეპოზიტებში თიბისის ოდნავ მაღალი საბაზრო წილი ჰქონდა: 36.1%, საქართველოს ბანკის 35.0%-თან შედარებით. ფიზიკური პირების დეპოზიტებში კი BOG-ის წილი მნიშვნელოვნად მაღალი იყო: 46.1%, თიბისის 34.7%-თან შედარებით.

მომგებიანობის სხვაობაც შესამჩნევია. 2025 წელს საქართველოს ბანკის წმინდა მოგებამ ₾1.63 მილიარდი შეადგინა, თიბისის წმინდა მოგებამ კი ₾1.28 მილიარდი. ROAE, შესაბამისად, 29.3% და 23.4% იყო. მთლიანობაში, შერჩეულმა შვიდმა კომერციულმა ბანკმა 2025 წელს ₾3.25 მილიარდი წმინდა მოგება გამოიმუშავა, საიდანაც თითქმის 90% ორ უმსხვილეს ბანკზე მოდის.

წმინდა საპროცენტო შემოსავალთან ერთად, ბანკებისთვის შემოსავლის მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს წმინდა საკომისიო შემოსავალი და სავალუტო/სავაჭრო ოპერაციებიდან მიღებული შემოსავლებიც. ეს განსაკუთრებით კარგად ჩანს ორ წამყვან ბანკში, სადაც შემოსავლების ბაზა უფრო დივერსიფიცირებულია. მაგალითად, წმინდა საკომისიოების წილი მთლიან საოპერაციო შემოსავლებში საშუალოდ 14.4%-ს შეადგენს ორი წამყვანი ბანკის შემთხვევაში, ხოლო დანარჩენი ხუთი წარმოდგენილი ბანკის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი საშუალოდ 6.1%-ია. მსგავსი სურათია სავალუტო/სავაჭრო ოპერაციებიდან მიღებული შემოსავლების კუთხითაც.

ბანკების მარკეტინგული დანახარჯები აბსოლუტურ მაჩვენებლებში მაღალია. მსხვილ ბანკებს შორის 2025 წელს თიბისიმ ყველაზე მეტი დახარჯა მარკეტინგსა და რეკლამაზე როგორც აბსოლუტური, ისე ფარდობითი მაჩვენებლით: ₾55.8 მილიონი, ანუ საოპერაციო ხარჯების 7.2%. საქართველოს ბანკის იგივე მაჩვენებელმა ₾40.1 მილიონი შეადგინა, რაც საოპერაციო ხარჯების 4.6% იყო. ეს აჩვენებს, რომ ქართულ საბანკო სექტორში კონკურენცია მხოლოდ საპროცენტო განაკვეთებსა და საკომისიოებზე არ მიმდინარეობს; მნიშვნელოვანი როლი აქვს ბრენდს, ციფრულ არხებს და მომხმარებლის ყოველდღიურ ფინანსურ ქცევაში ადგილის დამკვიდრებას.

ხარჯების მხარეს ყველაზე დიდი ცალკეული კომპონენტი, როგორც წესი, პერსონალის ხარჯებია. წარმოდგენილი ბანკების უმეტეს შემთხვევაში ეს საოპერაციო ხარჯების დაახლოებით 55%-70%-ს შეადგენს.

2026 წლის აპრილში სექტორში მნიშვნელოვანი კონსოლიდაცია მოხდა: Basisbank-მა Liberty Bank-ის 95.99%-იანი წილი შეიძინა. 2025 წლის მონაცემების მარტივი Pro-Forma ჯამის მიხედვით, Liberty-Basisbank-ის ერთობლივი აქტივები დაახლოებით ₾10.9 მილიარდს, მთლიანი სესხები ₾7.7 მილიარდს, ხოლო დეპოზიტები ₾7.5 მილიარდს შეადგენს, რაც ჯგუფს მესამე მსხვილ მოთამაშედ აქცევს. თუმცა მასშტაბის სხვაობა კვლავ დიდია: გაერთიანებული ჯგუფი აქტივებით ჯერ კიდევ დაახლოებით ოთხჯერ მცირეა, ვიდრე თითოეული ლიდერი ბანკი ცალ-ცალკე.

საქართველოს ბანკის საოპერაციო შემოსავალმა ₾2.93 მილიარდი შეადგინა, რაც შერჩეულ ბანკებს შორის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. მეორე ადგილზეა თიბისი ბანკი ₾2.46 მილიარდი საოპერაციო შემოსავლით. ორივე ბანკის შემოსავლების ძირითადი წყარო წმინდა საპროცენტო შემოსავალია, თუმცა მნიშვნელოვანი წილი უკავია საკომისიო და სავალუტო/სავაჭრო ოპერაციებიდან მიღებულ შემოსავლებსაც.

საქართველოს ბანკის წმინდა საპროცენტო შემოსავალი ₾2.10 მილიარდი იყო, თიბისი ბანკის კი ₾1.73 მილიარდი. წმინდა საკომისიო შემოსავლითაც ლიდერები იგივე ბანკები არიან: საქართველოს ბანკი ₾432 მილიონი, თიბისი ბანკი ₾344 მილიონი.

სავალუტო/სავაჭრო ოპერაციებიდან მიღებული წმინდა შემოსავალი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მსხვილი ბანკებისთვის. 2025 წელს საქართველოს ბანკის სავალუტო/სავაჭრო ოპერაციებიდან მიღებული წმინდა შემოსავალი ₾361 მილიონი იყო, თიბისი ბანკის კი ₾348 მილიონი. ეს მაჩვენებელი თითოეული ბანკის საოპერაციო შემოსავლის დაახლოებით 12%-14%-ს შეადგენდა.

წმინდა საპროცენტო მარჟა ბანკებს შორის მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ყველაზე მაღალი NIM კრედო ბანკს აქვს, 13.0%, რაც მაღალი სასესხო განაკვეთების მქონე საკრედიტო პორტფელით აიხსნება. ლიბერთი ბანკის NIM 8.1%-ია, სილქ ბანკის 7.3%, ხოლო საქართველოს ბანკისა და თიბისის, შესაბამისად, 5.9% და 5.5%.

მაღალი მარჟა ყოველთვის უკეთეს ხარისხს არ ნიშნავს. ხშირად ის უფრო მაღალი საკრედიტო რისკის კომპენსაციას ასახავს. მაგალითად, კრედო ბანკს ყველაზე მაღალი სასესხო განაკვეთი აქვს, 21.9%, თუმცა საკრედიტო რისკის ხარჯიც შედარებით მაღალია და 2.6%-ს შეადგენს.

საქართველოს ბანკისა და თიბისის საკრედიტო რისკის მაჩვენებლები უფრო ზომიერია. საქართველოს ბანკის საკრედიტო რისკის ხარჯი 0.5%-ია, თიბისი ბანკის კი 0.7%.

მომგებიანობის მხრივაც საქართველოს ბანკი და თიბისი ლიდერობენ. საქართველოს ბანკის წმინდა მოგებამ ₾1.63 მილიარდი შეადგინა, თიბისის წმინდა მოგებამ კი ₾1.28 მილიარდი.

საქართველოს ბანკის ROAE 29.3%-ია, რაც წარმოდგენილ ბანკებს შორის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. თიბისი ბანკის ROAE 23.4%-ია. ორივე ბანკი ინარჩუნებს ძლიერ მომგებიანობას, რასაც ხელს უწყობს მასშტაბი, დივერსიფიცირებული შემოსავლების ბაზა და შედარებით დაბალი cost-to-income.

საოპერაციო ეფექტიანობის კუთხით საქართველოს ბანკისა და თიბისის cost-to-income, შესაბამისად, 30.0% და 31.4%-ია. შედარებისთვის, ლიბერთი ბანკის მაჩვენებელი 59.0%-ია, კრედო ბანკის 54.0%, ტერაბანკის 55.3%, ბაზისბანკის კი 42.6%.

სილქ ბანკი ამ ეტაპზე გამონაკლისია: ბანკის საოპერაციო ხარჯები მნიშვნელოვნად აღემატება საოპერაციო შემოსავლებს, რის გამოც cost-to-income 282.6%-ია, ხოლო წმინდა ზარალმა ₾24 მილიონი შეადგინა. ეს, პირველ რიგში, შეზღუდული მასშტაბის შედეგია: ბანკის საოპერაციო შემოსავალი მხოლოდ ₾12 მილიონია, მაშინ როდესაც პერსონალის, მარკეტინგის, ტექნოლოგიური და სხვა ფიქსირებული ხარჯების ბაზა მნიშვნელოვნად მაღალია.

საბანკო სექტორის მაღალი მომგებიანობა აქციონერებისთვის მნიშვნელოვან ფულად ნაკადებშიც აისახება. 2021-2025 წლებში შერჩეულ ბანკებს შორის დივიდენდების ძირითადი ნაწილი ორ უმსხვილეს ბანკზე მოდიოდა. საქართველოს ბანკმა და თიბისიმ ჯამურად დაახლოებით ₾4.8 მილიარდი გაანაწილეს, მათ შორის დაახლოებით ₾1.5 მილიარდი მხოლოდ 2025 წელს.

ბოლო ხუთ წელში გაცემული დივიდენდები ჯამურად (2021-2025):

1️⃣ საქართველოს ბანკი: დაახლოებით ₾2.5 მილიარდი

2️⃣ თიბისი ბანკი: დაახლოებით ₾2.3 მილიარდი

3️⃣ ბაზისბანკი: დაახლოებით ₾43.1 მილიონი

4️⃣ კრედო ბანკი: დაახლოებით ₾17.6 მილიონი

5️⃣ ლიბერთი ბანკი: დაახლოებით ₾3.1 მილიონი

6️⃣ ტერაბანკი: დივიდენდების განაწილება არ ფიქსირდება

7️⃣ სილქ ბანკი: დივიდენდების განაწილება არ ფიქსირდება; პირიქით, 2021-2025 წლებში აქციონერებისგან დაახლოებით ₾44 მილიონი დამატებითი კაპიტალის შენატანი განხორციელდა

ეს კონტექსტი მნიშვნელოვანია, რადგან ბანკების შედარებისას წმინდა მოგება მხოლოდ ერთი მხარეა. ლიდერი ბანკები არა მხოლოდ მაღალ ROE-ს აჩვენებენ, არამედ საკმარის კაპიტალს ქმნიან იმისთვის, რომ ზრდის დაფინანსებასთან ერთად აქციონერებზე მოცულობითი დივიდენდებიც გასცენ. მცირე და საშუალო ზომის ბანკების შემთხვევაში კი მოგების დიდი ნაწილი, როგორც წესი, კაპიტალის გაძლიერებასა და ზრდის დაფინანსებას ხმარდება.

შერჩეულ ბანკებს შორის კაპიტალის ადეკვატურობის მაჩვენებლები მთლიანობაში ჯანსაღია. საქართველოს ბანკის Tier 1 CAR 20.5%-ია, თიბისის 19.8%, ბაზისბანკის 16.1%, კრედო ბანკის 14.1%, ხოლო სილქ ბანკის 23.1%.

1️⃣ სს "საქართველოს ბანკი" (BOG)
💼 საბოლოო მშობელი კომპანია:
- Lion Finance Group PLC (ყოფილი Bank of Georgia Group PLC, LSE: BGEO)
💼 კომპანიის ბენეფიციარი მფლობელები:
- სს "საქართველოს კაპიტალი" (JSC Georgia Capital): 16.88%
- Dimensional Fund Advisors (DFA) LP: 4.76%
- JP Morgan Asset Management: 3.92%
- Vanguard Group: 3.51%
- BlackRock Investment Management (UK): 3.31%
- M&G Investment Management Ltd: 2.80%
- სხვა მფლობელები (თითო <3%): 64.81%

2️⃣ სს "თიბისი ბანკი" (TBC)
💼 საბოლოო მშობელი კომპანია:
- TBC Bank Group PLC (LSE: TBCG)
💼 კომპანიის ბენეფიციარი მფლობელები:
- BlackRock: 6.74%
- Dunross & Co.: 5.57%
- Fidelity International: 4.60%
- Vanguard Group: 4.51%
- GTN Asia Financial Services: 3.29%
- Allan Gray Investment Management: 3.28%
- მამუკა ხაზარაძე და ბადრი ჯაფარიძე: 15.33%
- სხვა: 56.68%

3️⃣ სს "ლიბერთი ბანკი" (Liberty Bank)
💼 კომპანიის საბოლოო ბენეფიციარი მფლობელები:
- ირაკლი ოთარ რუხაძე: 31.30%
- ბენჯამინ ალბერტ მარსონ-ნაითი: 31.30%
- იგორ ალექსეევი: 31.30%
- სხვა: 6.1%

4️⃣ სს "ბაზისბანკი" (Basisbank)
💼 კომპანიის საბოლოო ბენეფიციარი მფლობელები:
- მი ზაიქი: 51.061%
- ძიუ ივეი: 46.764%
- სხვა: 2.175%
*ბაზისბანკის პირდაპირი მფლობელი ~92%-იანი წილით არის "ჰუალინგ ჯგუფი" — ჩინური კერძო კორპორაცია.

5️⃣ სს "კრედო ბანკი" (Credo Bank)
💼 კომპანიის მფლობელები:
- Access Credo GmbH: 50.26%
- Gojo & Company, Inc: 33.23%
- Proparco: 14.69%
- დირექტორთა საბჭო: 1.83%

6️⃣ სს "ტერაბანკი" (Terabank)
💼 კომპანიის მფლობელები:
- შეიხი ნაჰაიან მაბარაქ ალ ნაჰიანი: 80%
- შეიხი მოჰამედ ბინ ბუტი ალ ჰამედი: 15%
- შპს "ინვესტმენტ ტრეიდინგ გრუპ": 5%

7️⃣ სს "სილქ ბანკი" (Silk Bank)
💼 კომპანიის მფლობელები:
- "Silk Road Group Holding (Malta) Limited": 56.55%
- შპს "პარტომტა": 35.00%
- სს "სილქ ჰოლდინგი": 8.45%
*სილქ ბანკის ბენეფიციარი მფლობელები 10%-ზე მეტი წილით:
- გიორგი რამიშვილი: 35.00%
- ერკინ ტატიშევი: 35.00%
- ალექსი თოფურია: 16.16%